Czasami powinniśmy wyobrazić sobie to, co niewyobrażalne. Szczególnie stojąc w obliczu tak niebezpiecznego dla nas problemu, jak globalne zmiany klimatu – nie ma miejsca dla sztywnych założeń, gdy stawką są przyszłe warunki dla życia na Ziemi. Z całą tego świadomością, wraz z zespołem innych specjalistów w dziedzinach klimatologii, ekonomii i polityki spotkaliśmy się pod egidą think tanku Stockholm Network, aby nakreślić przyszłe scenariusze, jak może rozwijać się polityka międzynarodowa – i jaki końcowy wpływ może to mieć na klimat planety. Zaproponowaliśmy trzy alternatywne wizje przyszłości i poprosiliśmy ekspertów z Met Office Hadley Centre for Climate Change, by wykonali oparte na nich symulacje modeli klimatu i dla każdego z nich określili przewidywany wzrost temperatury. Rezultaty były zarówno zaskakujące, jak i mocno niepokojące.

Każdemu ze scenariuszy nadaliśmy nazwę. Najbardziej pesymistyczny został określony jako "pogodzić się i zignorować" – pokazuje on świat, gdzie rządy uzgadniają cele w przeciwdziałaniu zmianom klimatu, lecz potem wycofują się z nich, lub po prostu nie udaje im się ich uzgodnić lub przestrzegać. Brzmi znajomo? I powinno – ten scenariusz najbardziej przypomina ostatnie 10 lat i przewiduje stały wzrost emisji do 2045.

Bardziej optymistyczny scenariusz został określony jako "Kioto plus": w tym scenariuszu rządy uzgadniają wiążące porozumienie w Kopenhadze w roku 2009, zobowiązujące kraje uprzemysłowione do nowych limitów emisji w stylu Protokołu z Kito, z krajami rozwijającymi się, dołączającymi się do porozumienia w miarę osiągania statusu „krajów pierwszego świata". Ten scenariusz odpowiada najlepszemu rezultatowi, jaki ma szansę być uzgodniony w aktualnie trwającym procesie negocjacyjnym. Jednak – złowieszczo – w tym scenariuszu światowe emisje gazów cieplarnianych dalej rosną aż do 2030 roku.

Warto przyjrzeć się bliżej trzeciemu scenariuszowi – nazwanemu "zmiana kroku". W tym scenariuszu przewidzieliśmy wielkie katastrofy klimatyczne, które wydarzą się na świecie w latach 2010 i 2011 roku, wywołując szok i nagły wzrost poczucia konieczności pilnego przeciwdziałania globalnemu ocieplaniu się klimatu.
Zmobilizowani do działania, przywódcy światowi rezygnują z założeń Protokołu z Kioto i prób regulowania emisji na poziomie poszczególnych państw. Zamiast tego, w pierwszym rzędzie skupiają się na firmach wydobywających paliwa kopalne – ropę, gaz i węgiel, a ONZ wprowadza światowe limity „cap & trade”, z zakupem pozwoleń na aukcjach i możliwością ich odsprzedaży.
W miejsce złożoności regulowania emisji wykłócających się stale krajów i miliardów ludzi, mechanizmy ekonomiczne przynoszą efekty: przedsiębiorstwa przenoszą zwiększone koszty na konsumentów, w wyniku czego spada popyt na produkty związane z wysoką emisją węgla. Emisje zaczynają szybko spadać.
Sprzedawane na aukcji pozwolenia przynoszą tysiące miliardów dolarów, inwestowanych w łagodne przejście do niskowęglowej gospodarki i łagodzących wpływ wzrostów ceny na życie najbiedniejszych.
Czytelne, długoterminowe ramy nakładają cenę na emisję dwutlenku węgla do atmosfery, dając biznesowi silną zachętę do przesunięcia środków inwestycyjnych w stronę odnawialnych źródeł energii i efektywnej energetycznie produkcji. Co najważniejsze, zdecydowany światowy system „cap & trade” powoduje spadek emisji już od roku 2017.
Takie opłaty, przekazywane w górę łańcucha zużycia paliw kopalnych, nie są nowym pomysłem, a nasze podejście w szczególności sporo zapożycza z wydawanej właśnie książki Olivera Tickell’a. Jednak jak na razie konwencjonalne poglądy rządów i grup ekologicznych głoszą, że "Kioto jest jedyną grą w mieście" i proponowanie alternatyw to niebezpieczna herezja.

Przyjrzyjmy się teraz wzrostom temperatury związanym z poszczególnymi scenariuszami.
„Pogodzić się i zignorować” do 2100 roku powoduje wzrost temperatury o 4.85°C (z prawdopodobieństwem 90%). Dla „Kioto plus” wzrost wynosi 3.31°C, a dla „zmiany kroku” 2.89°C. I to jest przygnębiające – żaden politycznie akceptowalny scenariusz, który potrafiliśmy przewidzieć, nie zatrzyma wzrostu temperatury Ziemi pod progiem niebezpieczeństwa dwóch stopni, oficjalnego celu zarówno UE, jak i Wielkiej Brytanii.
Oznacza to, że wszystkie scenariusze przewidują całkowite zniknięcie lodów Arktyki, ekspansję pustyń i braki wody w rejonach zwrotnikowych, ekstrema pogodowe i powodzie, topnienie lodowców w Andach i Himalajach. Stąd potrzeba skupienia się na adaptacji: z tym wszystkim ludzkość będzie musiała zmierzyć się niezależnie od tego, jakie decyzje polityczne zostaną podjęte.

Drugą wielką lekcją jest to, że trzymanie się aktualnej polityki jest opcją bardzo ryzykowną. Obstawianie scenariusza „Kioto plus” może oznaczać rozpad lodowców zachodniej Antarktydy i przekroczenie progu wyzwolenia olbrzymich ilości metanu z topiącej się wiecznej zmarzliny syberyjskiej. Jeżeli obecna polityka zawiedzie – zgodnie ze scenariuszem "pogodzić się i zignorować" – wtedy nawet 50% do 80% wszystkich gatunków na Ziemi może wyginąć w rezultacie skali i tempa ogrzewania się planety, a znaczne obszary planety stałyby się nieodpowiednie dla ludzi. Już nie miliony, lecz miliardy ludzi zostałyby zmuszone do migracji.

Tak więc, którą drogę wybierzemy? Koniec końców różnica między wyborem scenariusza na przyszłość jest kwestią woli politycznej. Pytaniem na dzisiaj jest, czy ludzkość wykaże się odwagą i przezornością, by uratować siebie? Czy też w polityce klimatycznej i gospodarce przeważy tendencja do bezmyślnego kontynuowania scenariusza „biznes jak zwykle”?

Mark Lynas, The Guardian, czerwiec 2008

Mark Lynas jest autorem Sześciu Stopni: Nasza Przyszłość na Gorącej Planecie
http://channel.nationalgeographic.com/episode/six-degrees-could-change-the-world-3188/Overview#tab-interactive/

tłumaczenie z angielskiego
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/jun/12/climatechange.scienceofclimatechange
Anna Teresa Wojtunik